شاید در همین راستاست که هرساله کنگره امریکا بودجه ای میلیون دلاری برای تغییر دولتهای مخالفش و از جمله ایران تصویب میکند. بودجه ای که ملموس ترین محل هزینه ان همین شبکه های ماهواره ای است که روزانه برنامه های مختلفی را برای تاثیر گذاری بر تمام شئون فرهنگی مردم ایران تهیه و پخش میکنند.
اما درمقابل این شبکه های ماهواره ای که این روزها مخاطبان انها هم کم نیستند ، رسانه های ایران اعم از صوتی و تصویری یا نوشتاری همچنان درگیر همان نکته اولیه هستند یعنی هزینه ها، این درحالی است که گاه این رسانه ها برای کسب درامد در راهی گام می نهند که انها را از اهداف اولیه و ارمانهایشان دور میکند وگاه نیز چنان غرق در کسب درامد میشوند که این مساله فرعی خود به اصل تبدیل شده و ترویج فرهنگ و فعالیت فرهنگی به مساله ای فرعی تبدیل میگردد.
صدا وسیمای جمهوری اسلامی ایران یا همان که مردم به ان تلویزیون میگویند نماد روش ومشخصی از این گونه فعالیتها ست و تبلیغاتی که باید فقط تامین کننده هزینه های انجام رسالت مهم و اساسی این نهاد باشد دربرخی موارد خود به عامل ضدفرهنگی تبدیل شده است.
فراگیری مخاطبان و عمومیت کسانی که از این رسانه استفاده کرده از یک سو ، بهره مندی این رسانه از بودجه های کلان بیت المال از سوی دیگر باعث شده تا کارشناسان عملکرد ان را از جهت فرهنگسازی و نقش تبلیغات در اهداف رسانه بیشتر مدنظر قرار دهند.
دراین راستا حجت الاسلام سید محمدحسن مخبر با اشاره به ماهیت تبلیغات و پیام‌های بازرگانی و تاثیری که آنها دارند، گفت: با تبلیغات می‌توان یک امر غیر واقعی را واقعی جلوه داد و یک نیاز غیرضروری را به نیازی ضروری تبدیل کرد.
وی به تبلیغات پخش شده از تلویزیون اشاره کرد و ادامه داد: ما با اصل تبلیغ مخالف نیستیم اما این اهمیت دارد که تبلیغی که انجام می‌شود، واقعی باشد. در تفکری که هدف توجیه کننده وسیله باشد می‌توان دروغ گفت و با آب و تاب بیشتری به معرفی یک محصول پرداخت و تبلیغ پر رنگی از کالا بسازیم که در فرهنگ اسلامی از این کار با عنوان تدلیس یاد می‌شود. تدلیس یعنی نوعی فریب دادن و آن چیزی است که واقعیت ندارد. البته این با اغراقی که در فرم تبلیغات وجود دارد، تفاوت می‌کند و شامل بیان موضوعات غیر واقعی در کیفیت یک تبلیغ است.
این کارشناس امور مذهبی با بیان اینکه تبلیغات قابلیت تغییر در سبک زندگی ما را دارند، بیان کرد: این پیام‌های بازرگانی به تدریج خلقیات ما را جابجا کرده و تغییر می‌دهند. در بعضی از تبلیغات مواردی نشان داده می‌شود که بخل، کینه و دریغ کردن از دیگری را ترویج می‌دهند و اینها خلاف موازین و اصول اخلاق اسلامی است.
وی ادامه داد: همچنین گاهی این تبلیغات در رنگ و لعابی که نشان می‌دهند از سطح زندگی مردم متوسط فاصله می‌گیرند به طوریکه وقتی فرزند من آن را نگاه می‌کند به این فاصله پی می‌برد و می‌بیند که آشپزخانه‌ای که در این تبلیغات نمایش داده می‌شود از منزل ما بزرگتر است. این تصاویر به تدریج ذائقه آدمی را عوض می‌کند و یک مصرف گرایی افراطی و غیر عاقلانه را در جامعه شکل می‌دهد. در واقع افراد به مصرف تعلق خاطر پیدا می‌کنند بدون اینکه زیرساخت‌های اجتماعی آن فراهم شده باشد و یا کالای مورد نظر به راحتی در دسترس قرار بگیرد.
حجت الاسلام مخبر با اشاره به اینکه بسیاری از مخاطبان این تبلیغات کودکان هستند، یادآور شد: این تبلیغات جذابیت‌هایی دارند از قبیل اینکه کوتاه، متنوع و ریتمیک هستند درحالیکه در همین تبلیغات کوتاه اتفاقات بدی می‌افتد و شخصیت کودکان را به گونه‌ای شکل می‌دهد که با هویت فرهنگی، دینی و حتی ملی ما متفاوت است.
حجت الاسلام مخبر در توصیه خود به صاحبان تبلیغات تأکید کرد: باید در فرم تبلیغات استانداردهای سطح زندگی اقتصادی و توانمندی‌های مردم را در نظر گرفت. همچنین در بسیاری از تبلیغات مرزهای عرفی و اجتماعی نقش‌های زنان و مردان جابه جا شده است که تلویزیون باید به این موارد توجه کند.
وی با بیان اینکه تلویزیون باید کارشناسانی را در این زمینه به کار بگیرد، افزود: البته این بدان معنا نیست که تصور کنیم باید دایره را تنگ کنیم. همانقدر که تساهل‌های بیجا در ساخت تبلیغات مضر است از تنگ نظری‌های افراطی هم در حوزه مسایل فرهنگی و دینی و اجتماعی باید دوری کرد.

این پژوهشگر در پایان بیان کرد: با این حال باید منشوری آماده شود تا تبلیغ از همان ابتدا که ساخته می‌شود تا زمانیکه به پخش می‌رسد زیر نظر این منشور و تحت نظارت باشد. یک شورای تخصصی متشکل از سازندگان تبلیغ، جامعه شناس، روانشناس، کارشناس مذهبی و همه افراد مرتبط با حوزه فرهنگ باید باشد. اگر تبلیغات خارجی تاثیر زیادی دارد محصول همین دقت نظر و رویکرد کسانی است که از ابتدا تا انتهای پخش اصول خود را در نظر گرفته‌اند در اینجا هم ما باید به اصول خود توجه کنیم و اثر این تبلیغات را بشناسیم.
***زندگی رویایی در تبلیغات
اما یکی دیگر از نکاتی که باید به ان توجه داشت تغییراتی است که تبلیغات در زندگی مردم میگذارد . اینکه گفته شد ممکن است اهداف و رسالتهای رسانه هایی مانند رسانه ملی یا تلویزیون درجریان کسب درامد و تبلیغات جابجا شود همین است ، به گونه ای که تاثیر تبلیغات در زندگی مردم باعث تغییر رفتارهای انها شده درحالی که برنامه های تلویزیونی این مقدار در زندگی مردم تاثیر نداشته است .
بنا بر یک گزارش در چند وقت اخیر حجم تبلیغات به خصوص تبلیغاتی که همراه با ارائه جایزه برای خریداران است، به شدت افزایش یافته است، این تبلیغات به گونه ای بوده که توانسته برروند خرید مردم تاثیر گذارد.
برخی از مردم که به واسطه دستیابی به این جوایز به خرید محصولات روی آورده اند معتقدند روند خرید آن‌ها دچار تغییر شده و بعد از مدت زمانی خواص اگر حایزه‌ای نصیب آ‌ن‌ها نشود دیگر آنچنان از این محصولات خرید نمی کنند و به محصولاتی که در گذشته خرید می کردند باز خواهند گشت.
در کنار این دسته افراد برخی ها بر این باورند که افزایش حجم تبلیغات و ارائه جوایز همراه با کاهش کیفیت و افزایش قیمت محصول است و این موضوع به دلیل افزایش هزینه‌های شرکت تولیدی بوده و برای آن‌که افزایش هزینه‌ها در سود فروش محصول تاثیر نداشته باشد، است.
همچنین تبلیغات صداو سیما به گونه‌ای است که در متن نوشتاری و گفتاری تبلیغ بارها اعلام می‌شود " محصول کاملا ایرانی است" اما با گشت و گذار در بازار این موضوع عاید می‌شود که برند تولیدی تنها به عرضه و تولید محصول ایرانی نمی پردازد و حدود 80 درصد محصولات آن کالای وارداتی است که این نیز به گونه‌ای تبلیغ کالای خارجی است و در تبلیغات محصولات غذایی محصول کاملا ایرانی البته به گفته شرکت تولیدی در کنار محصولات وارداتی نمایش داده می شود.
این در حالی است که رییس اتحادیه بنکداران مواد غذایی تهران محمد آقا طاهر بارها اعلام کرده چایی که در تلویزیون تبلیغ می‌شود کاملا خارجی بوده و مردم ایران آنچنان تمایلی برای مصرف چای داخلی با توجه به ذائقه خود ندارند.
***ورشکستگی نصف کارخانه‌ها

یکی از روش های متداول و امروزی تبلیغات ارائه خدمات رایگان و جوایز به مشتری برای تصاحب بازار در فضای رقابتی است، فضایی که تمام تولیدکنندگان و عرضه کنندگان به طور یکسان و بنابر توانایی خود در آن ایفای نقش کنند اما تبلیغات و مانورهای تبلیغاتی نباید به گونه ای نباشد که دیگر رقبا فضای کسب و کار خود را از دست دهند.
در جدیدترین تبلیغات صداو سیما که به سفارش برخی از شرکت های تولیدی و توزیعی در حجم بسیار بالایی در ساعات مختلف شبانه روز در حال نمایش است مصرف گرایی و تشویق مردم به سمت استفاده از یک نوع محصول خاص در حال ترویج است و این در حالی است که برخی از این تبلیغات با شعار های اعلام شده همچون عدم مصرف گرایی، حمایت از تولید ملی و نادیده گرفتن فضای رقابتی برای تمام تولید کنندگان و مصرف کنندگان مخالف است.
از سوی دیگر تبلیغات میدانی و صوت ، تصویر صدا و سیما به این شیوه کاملا مخالف با فرهنگ سازی های صداو سیما در رابطه با حمایت از تولید ملی و کالای ایرانی است که در همین زمینه می توان به برنامه های تولیدی حمایت از بافندگان و تولید کنندگان فرش دستباف ایرانی اشاره کرد که در کنار آن با رنگ و لعابی متفاوت محل توزیع و کیفیت فرش ماشینی را تبلیغ می کند.
در همین رابطه رییس اتحادیه بنکداران مواد غذایی تهران، شیوه فعلی تبلیغات را بدترین نوع آن دانست و گفت: تبلیغات فعلی با ریخت و پاش بسیار و همراه با هجمه تبلیغاتی به مخاطب انجام می شود.
محمد آقا طاهر اظهار کرد: با استفاده از ترفندهای متفاوت مانند نشانه رفتن به سمت آیین های دینی مردم در برنامه های مجری محور تبلیغاتی به دنبال افزایش فروش هرچه بیشتر هستند که این موضوع تنها به ضرر مصرف کننده است.
وی تصریح کرد: در برخی از برنامه ها القا می شود هرفردی که به طور جد و واقعی به خدا و ائمه اعتقاد داشته باشد برنده خواهد شد، حال جای سوال دارد، آیا افرادی که برنده نمی شوند به خدا و ائمه اعتقاد ندارند؟
او ادامه داد: پرداخت هزینه تبلیغات از سوی سفارش دهندگان آن بر قیمت تمام شده محصول که مشتری می پردازد و کیفیت آن تاثیر خواهد داشت.
آقا طاهر با بیان آن که، بر تبلیغات این چنینی ایراداتی از سوی شورای رقابت و قانون نظام صنفی وارد است، گفت: فروش کالا همراه با تبلیغات و جوایز که باعث از بین رفتن کسب و کار دیگران باشد خلاف قانون است و در کنار آن طبق قانون نظام صنفیارائه جوایز و تخفیف منوط به اجازه مجمع و اتاق اصناف است.
او تاکید کرد: اکثر برنج و چای هایی که تبلیغات برای آن ها صورت می گیرد کالای وارداتی به شمار می آید که طبق قانون تبلیغات و ارائه جوایز برای آن ها خلاف است.
وی خاطرنشان کرد: با شروع تبلیغات، روند مصرف عموم مردم دچار تغییرات شده و حدود 50درصد کارخانجات از گردونه رقابت خارج شده اند.
*** بودجه چند میلیاردی جایزه

درهمین راستا یک برنامه‌ساز تلویزیونی با اشاره به تبلیغات بعضی از محصولات در تلویزیون که در هفته حدود 240 میلیون تومان جایزه می‌دهند با توجه به مشکلات اقتصادی شرکت‌ها این تبلیغات را فریبنده و مخالف اصول و ارزش‌های صداوسیما دانست.
علیرضا مهرام درباره پخش برخی تبلیغات تجاری در بین برنامه‌های مذهبی تلویزیون به ویژه در ماه مبارک رمضانی که پشت سر گذاشتیم و برنامه‌ها و پیام‌های تبلیغاتی در میان برنامه‌های مناسبتی هنگام افطار و اذان بیان کرد: آگهی‌های تبلیغاتی در این ایام و در میان برنامه های پربیننده یک حسن دارد و آن این است که سرمایه را به تهیه کننده بازمی‌گرداند چون تلویزیون هزینه‌های زیادی دارد و جز تبلیغات راه دیگری برای تامین این هزینه‌ها ندارد اما در کنار آن مواردی هم هست که باید در نظر گرفت.
وی با اشاره به تبلیغات تلویزیونی در میان برنامه‌های کودک بیان کرد: تبلیغات در برنامه‌های کودک برخلاف اصول تبلیغاتی است و برای این تبلیغات باید موارد بسیاری را در نظر گرفت. شاید بسیاری از این پیام‌های بازرگانی برای کودک مضر باشد و یا محصولات خوراکی برای کودک مفید نباشد.
این تهیه کننده برنامه‌های تلویزیونی همچنین درباره تبلیغات قرعه کشی محصولات که با زمانی طولانی‌تر از آگهی بازرگانی معمولی روی آنتن می روند، گفت: این نوع تبلیغات برخلاف بعضی ارزش‌ها و اصول تلویزیون است و از طرف دیگر مخاطب را در نظر در نمی‌گیرد. مردم علاقه ای ندارند که در این ایام ساعت و زمان معنوی خود را به قرعه کشی محصولات اختصاص دهند، این آگهی ها می توانند در حدود 60 ثانیه یا چند دقیقه باشند و یا حتی به شکل زیرنویس ارائه شوند.
وی اضافه کرد: به هرحال باید نهادی باشد که به تبلیغات تلویزیونی نظارت بیشتری داشته باشد. به نظرم تبلیغات و آگهی‌ها در روزنامه‌ها از قوانین و اصول منظم‌تری برخوردارند. در حالی که این اصول هنوز برای آگهی‌های بازرگانی صدا و سیما تدوین نشده است.
مهرام با اشاره به قرعه کشی محصولات در برنامه‌های تبلیغاتی تلویزیون بیان کرد: در یکی از همین تبلیغات تلویزیونی برای یک نوع برنج هفته ای حدودا 240 میلیون تومان قرعه کشی می‌شود و از آن طرف هم مردم بابت خرید یک کیسه 10 کیلویی برنج پول بیشتری پرداخت می‌کنند. هرچند باز هم به نظر من این تبلیغات فریبنده است وگرنه چطور یک شرکت حاضر می‌شود که ماهی یک میلیارد جایزه بدهد و از آن طرف هزینه‌های دیگر بابت کارکنانش هم باید پرداخت کند، بنابراین شرکت‌های ما باید از شرایط اقتصادی بسیار خوبی بهره‌مند باشند و احتمالا این حقیقت ندارد که شرکت‌ها و کارخانه‌ها با مشکلات اقتصادی مواجهند!

*** تبلیغات غیر مجاز سلامت
اما زمانی که سخن از سلامت به میان میاید توقع میرود که اینجا دیگر نباید اهمال کردو سلامت مردم را فدای پول و درامدزایی کرد حال انکه به عقیده کارشناسان گرفتاری تبلیغات دامنگیر بهداشت هم شده است .
رئیس کل سازمان نظام پزشکی کشور با اشاره به اینکه 90 درصد تبلیغات حوزه سلامت توسط افراد غیرذیصلاح اتفاق می‌افتد، نسبت به تبلیغات ماهواره‌ای هشدار داد و گفت: رپرتاژ‌ آگهی‌های علمی در گذشته منع قانونی نداشت که ممنوع می‌شود.
علیرضا زالی اظهار داشت: به این منظور بررسی را در فضای عمومی کشور انجام دادیم بالغ بر 50 هزار تبلیغ مستقیم و غیرمستقیم در فضای رسانه‌ای کشور وجود دارد که این حجم از تبلیغات عدد بزرگی است. حدود 90 درصد تبلیغات حوزه سلامت نیز توسط افراد غیرذیصلاح اتفاق می‌افتد. بزرگترین چالش ما در حوزه تبلیغات نظام سلامت مربوط به این گروه است. در مجموع فقط 10 درصد این تبلیغات توسط صاحبان حرف پزشکی اتفاق می‌افتد.
زالی ادامه داد: باید چاره‌ای برای 90 درصد تبلیغات غیرعلمی و فریب‌دهنده در حوزه سلامت اندیشید؛ چرا که مشکلات زیادی را برای مردم ایجاد کرده‌اند. نگرانی عمیق ما از تبلیغات شبکه‌های ماهواره‌ای است که بسیاری از آنها پایه علمی نداشته و گمراه‌کننده هستند. به عنوان مثال بسیاری از داروهای ترک اعتیاد تبلیغی ماهواره‌ها ملغمه‌ای از مواد آرامبخش، شبه آمفتامین و عصاره‌های ناخالصی است که در عمل نوع اعتیاد فرد را تغییر داده و ناخالصی‌های آن نیز آسیب‌های فراوانی به کبد و دیگر اعضای بدن می‌رساند. قرص‌های لاغری تبلیغی ماهواره‌ها نیز عوارض نگران‌کننده‌ای را ایجاد کرده‌اند.
رئیس کل سازمان نظام پزشکی افزود: مناسب‌ترین محل برای دریافت کالاهای دارویی، داروخانه‌ها هستند. براساس قانون نظام‌پزشکی هر تبلیغاتی در حوزه سلامت باید از سازمان نظام پزشکی مجوز داشته باشد. به دلیل اهمیت این موضوع، جلسه‌ای با وزیر ارشاد برگزار شد و پیشنهاداتی مطرح شد. به دنبال برگزاری این جلسه، کارشناسی‌های لازم به منظور انعقاد تفاهم‌نامه‌ای با وزارت ارشاد در حال انجام است.
وی افزود: همچنین، در جلسه شورای عالی سازمان نظام پزشکی طبق مصوبه این شورا پس از 8 سال دستورالعمل تبلیغات پزشکی را تغییر دادیم. همچنین، رپورتاژ‌ آگهی‌های علمی پیش از این منع قانونی نداشتند اما بعضا احساس می‌شد این رپورتاژ آگهی‌ها عملا تبلیغ غیرمستقیم برای برخی خدمات است. این موضوع نیز در دستور کار شورای عالی سازمان است و آن را ممنوع خواهیم کرد.